آموزش تغییر مخازن Ubuntu 26.04 LTS به Repository سرور.آی‌آر

مخازن نرم‌افزاری یا Repository یکی از اجزای اصلی سیستم‌عامل اوبونتو هستند که بسته‌های نرم‌افزاری و به‌روزرسانی‌های موردنیاز سیستم از طریق آن‌ها دریافت می‌شوند. ابزار APT مدیریت این مخازن را بر عهده دارد و امکان نصب، حذف و به‌روزرسانی بسته‌ها را فراهم می‌کند.

در این آموزش، نحوه تغییر مخازن پیش‌فرض Ubuntu 26.04 LTS (Resolute) به ریپازتوری سرور.آی‌آر را بررسی می‌کنیم. با انجام این تنظیمات، دریافت بسته‌ها و به‌روزرسانی‌های سیستم‌عامل از طریق آدرس زیر انجام خواهد شد:

https://repo.server.ir/ubuntu

این راهنما مخصوص Ubuntu 26.04 LTS است و برای استفاده از آن در نسخه‌های دیگر اوبونتو باید نام رمز توزیع و سازگاری مخزن با نسخه موردنظر را بررسی کنید.

برای تغییر مخازن Ubuntu LTS 24، می‌توانید به مقاله مورد نظر مراجعه کنید.

میرور مخازن اوبونتو چیست و چه کاربردی دارد؟

مخازن نرم‌افزاری یکی از بخش‌های اصلی مدیریت بسته‌ها در اوبونتو هستند. این مخازن مجموعه‌ای از بسته‌های نرم‌افزاری، اطلاعات مربوط به نسخه‌ها و فراداده‌های موردنیاز برای نصب و به‌روزرسانی برنامه‌ها را در اختیار سیستم‌عامل قرار می‌دهند. ابزار APT با استفاده از این اطلاعات، بسته‌های موردنیاز را پیدا می‌کند و وابستگی‌های آن‌ها را بررسی می‌کند تا فرایند نصب و به‌روزرسانی به شکل مناسبی انجام شود.

میرور یا آینه مخزن، نسخه‌ای از محتوای یک مخزن نرم‌افزاری است که در زیرساخت دیگری نگهداری می‌شود. هدف از ایجاد میرور، فراهم کردن یک مسیر جایگزین برای دسترسی به بسته‌ها و اطلاعات مخزن است. به این ترتیب، کاربران لزوما به یک آدرس مشخص برای دریافت بسته‌ها وابسته نیستند و در صورت فراهم بودن دسترسی شبکه، می‌توانند از میرور دیگری استفاده کنند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که مسیر دسترسی به مخازن اصلی اوبونتو با اختلال مواجه باشد. برای مثال، اگر سروری نتواند به آدرس‌های معمول مخازن دسترسی پیدا کند، اما میرور جایگزین از همان سرور قابل دسترسی باشد، تغییر تنظیمات APT می‌تواند امکان دریافت بسته‌ها را فراهم کند. البته استفاده از میرور به معنی حذف کامل نیاز به اتصال شبکه نیست؛ سرور همچنان باید بتواند به آدرس میرور دسترسی داشته باشد.

آموزش تغییر مخازن Ubuntu 26.04 به میرور سرور.آی‌آر

هنگام قطعی یا اختلال اینترنت، دسترسی به مخازن رسمی اوبونتو ممکن است با مشکل مواجه شود و نصب نرم‌افزارها یا دریافت به‌روزرسانی‌ها را مختل کند. استفاده از میرور اختصاصی سرور.آی‌آر امکان دریافت بسته‌ها و به‌روزرسانی‌های Ubuntu 26.04 را از یک آدرس جایگزین فراهم می‌کند.

در این راهنما، مراحل تغییر مخازن اوبونتو به میرور سرور.آی‌آر، بررسی تنظیمات و بازگرداندن مخازن قبلی را توضیح می‌دهیم. دستورهای این آموزش برای Ubuntu 26.04 با معماری amd64 در نظر گرفته شده‌اند.

مرحله اول: بررسی نسخه سیستم‌عامل

ابتدا از طریق SSH به سرور متصل شوید و دستور زیر را اجرا کنید:

cat /etc/os-release

در خروجی دستور، مقادیر مربوط به نسخه و نام رمز سیستم‌عامل را بررسی کنید. برای Ubuntu 26.04، این مقادیر باید به شکل زیر باشند:

VERSION_ID="26.04"
VERSION_CODENAME=resolute

اگر نسخه سیستم‌عامل با این مقادیر مطابقت ندارد، پیش از ادامه مراحل از سازگاری مخزن با توزیع خود مطمئن شوید.

مرحله دوم: تهیه نسخه پشتیبان از تنظیمات فعلی

پیش از تغییر مخازن، بهتر است از تنظیمات فعلی APT نسخه پشتیبان تهیه کنید. این کار به شما امکان می‌دهد در صورت بروز مشکل، تنظیمات قبلی را بازیابی کنید.

ابتدا پوشه‌ای برای نگهداری نسخه پشتیبان بسازید و از فایل sources.list نسخه پشتیبان تهیه کنید:

sudo mkdir -p /root/apt-repo-backup

sudo cp -a /etc/apt/sources.list 
/root/apt-repo-backup/ 2>/dev/null || true

سپس از پوشه حاوی تنظیمات مخازن نیز نسخه پشتیبان بگیرید:

sudo cp -a /etc/apt/sources.list.d 
/root/apt-repo-backup/

در این مرحله، تنظیمات مخازن فعلی در مسیر /root/apt-repo-backup/ ذخیره می‌شوند. اگر فایل sources.list در سیستم وجود نداشته باشد، دستور مربوط به آن بدون ایجاد خطا در ادامه فرایند متوقف نخواهد شد.

مرحله سوم: غیرفعال کردن مخازن پیش‌فرض اوبونتو

در نسخه‌های جدید اوبونتو، تنظیمات مخازن پیش‌فرض معمولا در فایل زیر قرار دارند:

/etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources

برای جلوگیری از فعال ماندن مخازن پیش‌فرض در کنار مخزن جدید، در صورت وجود این فایل، آن را به پوشه نسخه پشتیبان منتقل کنید:

if [ -f /etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources ]; then
sudo mv /etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources 
/root/apt-repo-backup/ubuntu.sources.disabled
fi

این دستور فقط در صورت وجود فایل اجرا می‌شود. پس از انتقال آن، ورودی‌های موجود در این فایل دیگر توسط APT به‌عنوان مخازن فعال خوانده نمی‌شوند.

توجه داشته باشید که مخازن رسمی اوبونتو ممکن است در فایل‌های دیگری نیز تعریف شده باشند. در این صورت، ورودی‌های تکراری را بررسی کنید و از غیرفعال کردن مخازن نرم‌افزارهای جانبی بدون بررسی ضرورت آن‌ها خودداری کنید.

مرحله چهارم: تنظیم Repository سرور.آی‌آر

پس از غیرفعال کردن مخازن پیش‌فرض، باید آدرس Repository سرور.آی‌آر را در تنظیمات APT قرار دهید. برای این کار، دستور زیر را اجرا کنید:

sudo tee /etc/apt/sources.list > /dev/null <<'EOF'
deb https://repo.server.ir/ubuntu resolute main restricted universe multiverse
deb https://repo.server.ir/ubuntu resolute-updates main restricted universe multiverse
deb https://repo.server.ir/ubuntu resolute-security main restricted universe multiverse
deb https://repo.server.ir/ubuntu resolute-backports main restricted universe multiverse
EOF

این دستور فایل sources.list را با چهار ورودی مربوط به مخازن Ubuntu 26.04 تنظیم می‌کند. هر ورودی یکی از بخش‌های اصلی مخزن را مشخص می‌کند:

• resolute: مخزن اصلی بسته‌های Ubuntu 26.04
• resolute-updates: به‌روزرسانی‌های بسته‌های این نسخه
• resolute-security: به‌روزرسانی‌های امنیتی
• resolute-backports: بسته‌های Backports که برای این نسخه در دسترس قرار گرفته‌اند

در هر چهار ورودی، اجزای main، restricted، universe و multiverse تعریف شده‌اند تا دسته‌های مختلف بسته‌های نرم‌افزاری پوشش داده شوند.

دقت کنید که نام رمز resolute در تمام ورودی‌ها باید با نسخه سیستم‌عامل مطابقت داشته باشد. همچنین، فعال بودن شاخه‌های تعریف‌شده در Repository سرور.آی‌آر باید تایید شده باشد.

مرحله پنجم: به‌روزرسانی فهرست بسته‌ها

پس از ذخیره تنظیمات جدید، دستور زیر را اجرا کنید:

sudo apt update

این دستور فهرست بسته‌های موجود در مخازن فعال را دریافت و به‌روزرسانی می‌کند. در صورت تنظیم صحیح Repository، باید آدرس repo.server.ir را در خروجی مشاهده کنید و دریافت فهرست بسته‌ها بدون خطا انجام شود.

برای بررسی دقیق‌تر مخازن شناسایی‌شده توسط APT، دستور زیر نیز قابل استفاده است:

apt-cache policy | grep repo.server.ir

در صورت وجود ورودی‌های مربوط به این مخزن، آدرس آن در خروجی نمایش داده می‌شود. برای اطمینان از عملکرد صحیح Repository، نتیجه دستور apt update را نیز بررسی کنید.

مرحله ششم: آزمایش دانلود یک بسته

برای بررسی امکان دریافت بسته‌ها از مخزن، می‌توانید یک بسته نرم‌افزاری را بدون نصب دانلود کنید. برای مثال، دستورهای زیر را اجرا کنید:

cd /tmp
apt download nginx

اگر دانلود با موفقیت انجام شود، دریافت بسته از مخازن فعال امکان‌پذیر است. برای اطمینان از اینکه فایل از Repository موردنظر دریافت شده، آدرس‌های نمایش‌داده‌شده در خروجی APT را نیز بررسی کنید.

مرحله هفتم: به‌روزرسانی بسته‌های سیستم‌عامل

پس از اطمینان از صحت تنظیمات و عملکرد مخزن، می‌توانید بسته‌های نصب‌شده را به‌روزرسانی کنید:

sudo apt upgrade

پیش از تایید عملیات، فهرست بسته‌های قابل به‌روزرسانی و تغییرات پیشنهادی را بررسی کنید. در سرورهای عملیاتی، بهتر است به‌روزرسانی‌ها در زمان مناسب و پس از تهیه نسخه پشتیبان انجام شوند.

تغییر Repository به معنی ارتقای نسخه اوبونتو نیست؛ در این فرایند فقط منبع دریافت بسته‌ها و به‌روزرسانی‌ها تغییر می‌کند.

بازگرداندن تنظیمات قبلی

اگر پس از تغییر مخازن با مشکل مواجه شدید یا قصد داشتید به تنظیمات قبلی برگردید، ابتدا محتویات پوشه نسخه پشتیبان را بررسی کنید:

ls -la /root/apt-repo-backup/

اگر فایل sources.list پیش از تغییر وجود داشته و نسخه پشتیبان آن تهیه شده است، می‌توانید آن را به مسیر قبلی بازگردانید:

sudo cp /root/apt-repo-backup/sources.list 
/etc/apt/sources.list

اگر فایل ubuntu.sources.disabled نیز در پوشه نسخه پشتیبان وجود دارد، آن را به محل اصلی خود بازگردانید:

sudo cp /root/apt-repo-backup/ubuntu.sources.disabled 
/etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources

در نهایت، برای به‌روزرسانی فهرست بسته‌ها بر اساس تنظیمات بازیابی‌شده، دستور زیر را اجرا کنید:

sudo apt update

اگر فایل sources.list پیش از تغییر وجود نداشته است، برای بازگردانی کامل باید ورودی‌های اضافه‌شده به آن را نیز حذف کنید. همچنین، اگر مخازن دیگری را تغییر داده‌اید، تنظیمات آن‌ها را جداگانه بازیابی کنید.

نکات مهم درباره Repository سرور.آی‌آر

• این آموزش مخصوص Ubuntu 26.04 LTS با نام رمز resolute است.
• آدرس Repository سرور.آی‌آر برابر با https://repo.server.ir/ubuntu است.
• برای دسترسی به مخزن از طریق HTTPS، اتصال خروجی روی پورت 443 باید برقرار باشد.
• اگر مخازن نرم‌افزارهای جانبی روی سرور فعال هستند، تنظیمات آن‌ها را پیش از تغییر بررسی کنید.
• در صورت استفاده از امضای معتبر مخازن رسمی اوبونتو، نیازی به افزودن کلید GPG اختصاصی نیست؛ اعتبارسنجی امضاهای بسته‌ها باید مطابق تنظیمات امنیتی APT حفظ شود.
• تغییر Repository باعث ارتقای نسخه Ubuntu نمی‌شود و صرفا منبع دریافت بسته‌ها را تغییر می‌دهد.

استفاده از Repository سرور.آی‌آر هنگام قطعی اینترنت بین‌الملل

دسترسی به مخازن نرم‌افزاری داخلی در زمان قطعی اینترنت بین‌الملل می‌تواند برای مدیران سرور اهمیت زیادی داشته باشد. با استفاده از Repository سرور.آی‌آر، در صورت برقرار بودن شبکه داخلی و دسترسی به این سرویس، می‌توان بسته‌ها و به‌روزرسانی‌های موجود در مخزن را بدون نیاز به اتصال به مخازن خارج از کشور دریافت کرد.

این قابلیت به‌ویژه هنگام نصب نرم‌افزارهای موردنیاز، آماده‌سازی سرورهای جدید و دریافت به‌روزرسانی‌های موجود در مخزن کاربرد دارد. البته در دسترس بودن بسته‌ها به محتوای مخزن و برقراری ارتباط با زیرساخت داخلی وابسته است.