ASP چیست؟ آشنایی با Application Service Provider و نحوه ارائه نرم افزار به صورت سرویس

در گذشته، سازمان ها برای استفاده از نرم افزارهای تخصصی معمولا باید برنامه مورد نظر را روی سیستم های خود نصب و زیرساخت لازم برای اجرای آن را نیز فراهم می‌کردند. خرید مجوز نرم افزار، تامین سرور، نگهداری سیستم ها و نصب به روزرسانی ها همگی بر عهده سازمان بود و همین موضوع هزینه و پیچیدگی استفاده از نرم افزار را افزایش می‌داد.

مدل Application Service Provider یا ASP یکی از رویکردهایی بود که با هدف ساده تر کردن این فرایند شکل گرفت. در این مدل، یک ارائه دهنده سرویس نرم افزار مورد نیاز را روی زیرساخت خود اجرا می‌کند و امکان استفاده از آن را از طریق شبکه یا اینترنت در اختیار مشتریان قرار می‌دهد. به این ترتیب، مشتری به جای خرید و نگهداری زیرساخت نرم افزار، از یک سرویس آماده استفاده می‌کند.

اگرچه مدل ASP امروزه تا حد زیادی جای خود را به مدل های ابری جدیدتر مانند SaaS داده است، شناخت آن برای درک روند تحول ارائه نرم افزار به عنوان سرویس اهمیت دارد.

ASP چیست؟

ASP مخفف Application Service Provider و به معنای ارائه دهنده خدمات نرم افزاری است. در این مدل، شرکت ارائه دهنده مسئول میزبانی و نگهداری یک یا چند نرم افزار روی سرورهای خود است و کاربران از طریق شبکه به نرم افزار دسترسی پیدا می‌کنند.

در یک مدل سنتی، سازمان باید نرم افزار را خریداری کرده، روی سرور یا کامپیوترهای خود نصب و زیرساخت آن را مدیریت کند. اما در مدل ASP، بخش زیادی از این وظایف به ارائه دهنده سرویس منتقل می‌شود.

برای مثال، یک شرکت ممکن است به نرم افزار حسابداری تخصصی نیاز داشته باشد، اما نخواهد سرور و زیرساخت لازم برای اجرای آن را در محل شرکت ایجاد کند. در مدل ASP، نرم افزار روی زیرساخت ارائه دهنده اجرا می‌شود و کارکنان از طریق یک اتصال شبکه به آن دسترسی پیدا می‌کنند.

در این مدل، نرم افزار همچنان یک محصول مشخص است، اما نحوه ارائه و دسترسی به آن با مدل نصب مستقیم روی سیستم مشتری تفاوت دارد.

مدل ASP چگونه کار می‌کند؟

در مدل ASP، نرم افزار روی سرورهایی که توسط ارائه دهنده سرویس مدیریت می‌شوند نصب و پیکربندی می‌شود. این سرورها معمولا در دیتاسنتر قرار دارند و برای ارائه دسترسی پایدار به کاربران طراحی شده اند.

کاربر برای استفاده از نرم افزار به جای نصب کامل آن روی سیستم خود، از طریق شبکه به محیطی که نرم افزار روی آن اجرا می‌شود متصل می‌شود. بسته به نوع نرم افزار و معماری سرویس، این اتصال می‌تواند از طریق مرورگر، نرم افزار کلاینت یا روش های دیگر انجام شود.

ارائه دهنده ASP معمولا مسئولیت هایی مانند نگهداری سرور، نصب به روزرسانی های نرم افزار، پشتیبان گیری و رفع مشکلات زیرساختی را بر عهده دارد. البته محدوده این مسئولیت ها به قرارداد و نوع سرویس بستگی دارد و همه ارائه دهندگان ASP لزوما خدمات یکسانی ارائه نمی‌کنند.

از طرف دیگر، مشتری معمولا هزینه استفاده از سرویس را پرداخت می‌کند و بدون نیاز به مدیریت مستقیم زیرساخت، به نرم افزار مورد نیاز خود دسترسی خواهد داشت.

اجزای اصلی یک سرویس ASP

یک سرویس ASP معمولا از چند بخش اصلی تشکیل می‌شود که در کنار یکدیگر امکان ارائه نرم افزار به کاربران را فراهم می‌کنند.

نرم افزار کاربردی

نرم افزار اصلی مهم ترین بخش سرویس است. این نرم افزار می‌تواند یک برنامه حسابداری، سیستم مدیریت ارتباط با مشتری، نرم افزار منابع انسانی یا هر برنامه تخصصی دیگری باشد.

زیرساخت میزبانی

نرم افزار باید روی سرورهایی اجرا شود که توان پردازشی، حافظه و فضای ذخیره سازی کافی داشته باشند. پایداری این زیرساخت تاثیر مستقیمی بر کیفیت سرویس دارد.

شبکه و ارتباط با کاربران

کاربران باید بتوانند از طریق شبکه به نرم افزار دسترسی داشته باشند. در سرویس های مبتنی بر اینترنت، کیفیت اتصال و تاخیر شبکه می‌تواند روی تجربه کاربری تاثیر بگذارد.

مدیریت و پشتیبانی

ارائه دهنده باید وظایفی مانند نگهداری زیرساخت، مدیریت نرم افزار، پشتیبان گیری و پشتیبانی فنی را انجام دهد. میزان این خدمات به مدل قرارداد میان ارائه دهنده و مشتری بستگی دارد.'

مزایای مدل ASP چیست؟

یکی از مهم ترین مزایای ASP کاهش نیاز به ایجاد زیرساخت اختصاصی برای اجرای نرم افزار است. سازمان می‌تواند بدون خرید سرورهای مورد نیاز نرم افزار، از زیرساخت ارائه دهنده استفاده کند.

کاهش هزینه های اولیه نیز یکی دیگر از مزایای این مدل است. سازمان به جای سرمایه گذاری قابل توجه برای خرید سخت افزار و راه اندازی محیط نرم افزار، هزینه استفاده از سرویس را پرداخت می‌کند.

مدیریت ساده تر نیز اهمیت زیادی دارد. در شرایطی که ارائه دهنده مسئول نگهداری نرم افزار و زیرساخت باشد، تیم فناوری اطلاعات سازمان با وظایف کمتری در زمینه نصب، نگهداری و به روزرسانی نرم افزار مواجه خواهد بود.

امکان دسترسی از راه دور نیز یکی از ویژگی های مهم این مدل است. کاربران در صورت فراهم بودن اتصال مناسب می‌توانند بدون حضور در محل سازمان به نرم افزار دسترسی داشته باشند.

معایب و محدودیت های ASP

مدل ASP در کنار مزایا، محدودیت هایی نیز دارد. یکی از مهم ترین موارد، وابستگی به ارائه دهنده سرویس است. اگر سرویس دهنده با مشکل فنی مواجه شود یا سرویس خود را تغییر دهد، دسترسی مشتری نیز ممکن است تحت تاثیر قرار بگیرد.

وابستگی به شبکه نیز موضوع مهم دیگری است. از آنجا که نرم افزار روی زیرساخت ارائه دهنده قرار دارد، اختلال در ارتباط شبکه می‌تواند دسترسی کاربران را مختل کند.

کنترل کمتر روی زیرساخت نیز برای بعضی سازمان ها مشکل ساز است. سازمانی که نیاز به کنترل کامل روی سرور، نرم افزار یا داده های خود دارد ممکن است ترجیح دهد نرم افزار را روی زیرساخت اختصاصی خود اجرا کند.

امنیت و حریم خصوصی داده ها نیز باید پیش از انتخاب ارائه دهنده بررسی شود. اطلاعات سازمان روی زیرساخت شخص دیگری نگهداری می‌شود و بنابراین سیاست های امنیتی، روش های پشتیبان گیری، کنترل دسترسی و شرایط قرارداد اهمیت زیادی دارند.

تفاوت ASP و SaaS چیست؟

ASP و SaaS هر دو به ارائه نرم افزار از طریق شبکه مربوط می‌شوند، اما این دو اصطلاح کاملا یکسان نیستند. ASP بیشتر به مدلی اشاره دارد که در آن یک ارائه دهنده نرم افزار را روی زیرساخت خود میزبانی کرده و دسترسی به آن را در اختیار مشتری قرار می‌دهد.

SaaS یا Software as a Service مدل جدیدتر و گسترده تری برای ارائه نرم افزار است که معمولا با معماری چندمشتری، مقیاس پذیری بیشتر و مدیریت متمرکز سرویس همراه است. در SaaS، مشتری معمولا با یک نرم افزار آماده و سرویس محور مواجه است و نیازی به مدیریت زیرساخت اجرای آن ندارد.

به همین دلیل می‌توان ASP را یکی از مدل های قدیمی تر در مسیر شکل گیری مفهوم امروزی SaaS دانست. بسیاری از سرویس هایی که در گذشته در دسته ASP قرار می‌گرفتند، از نظر ساختار با سرویس های SaaS امروزی تفاوت دارند.

تفاوت ASP با میزبانی نرم افزار روی سرور اختصاصی

در هر دو روش، نرم افزار ممکن است روی سروری خارج از محل سازمان اجرا شود، اما سطح مدیریت و نوع سرویس متفاوت است.

در یک سرویس میزبانی معمولی، ممکن است مشتری سرور یا منابع مشخصی دریافت کند و مسئولیت نصب و مدیریت نرم افزار نیز بر عهده خودش باشد. اما در مدل ASP، ارائه دهنده علاوه بر فراهم کردن زیرساخت، نرم افزار را نیز به عنوان بخشی از سرویس میزبانی و مدیریت می‌کند.

بنابراین ASP بیشتر روی ارائه دسترسی به نرم افزار تمرکز دارد، در حالی که میزبانی سرور بیشتر روی فراهم کردن زیرساخت اجرای نرم افزار متمرکز است.

ASP در چه حوزه هایی استفاده می‌شود؟

مدل ASP در گذشته برای ارائه نرم افزارهای سازمانی و تخصصی کاربرد زیادی داشت. نرم افزارهای حسابداری، منابع انسانی، مدیریت ارتباط با مشتری، برنامه های مالی و برخی نرم افزارهای تخصصی از جمله نمونه هایی بودند که می‌توانستند از این مدل استفاده کنند.

برای سازمان های کوچک و متوسط، این مدل می‌توانست راهی برای استفاده از نرم افزارهای تخصصی بدون خرید و نگهداری زیرساخت گران قیمت باشد. همچنین شرکت هایی که تیم فناوری اطلاعات محدودی داشتند می‌توانستند بخشی از وظایف فنی را به ارائه دهنده سرویس واگذار کنند.

امروزه بسیاری از این کاربردها با سرویس های SaaS، سرور ابری با حافظه NVMe و نرم افزارهای تحت وب پوشش داده می‌شوند، اما مفهوم اصلی همچنان مشابه است: نرم افزار روی زیرساخت ارائه دهنده اجرا می‌شود و مشتری به جای مدیریت مستقیم آن، از سرویس آماده استفاده می‌کند.

چرا مدل ASP اهمیت تاریخی دارد؟

ASP را می‌توان یکی از مراحل مهم در تحول مدل ارائه نرم افزار دانست. پیش از گسترش رایانش ابری، اجرای نرم افزارهای سازمانی معمولا به خرید سخت افزار و نصب نرم افزار در زیرساخت مشتری وابسته بود. مدل ASP بخشی از این مسئولیت را به ارائه دهنده منتقل کرد.

با توسعه اینترنت پرسرعت، فناوری مجازی سازی، دیتاسنترهای بزرگ و زیرساخت های ابری، مدل های ارائه نرم افزار نیز تغییر کردند. SaaS به تدریج جایگاه بیشتری پیدا کرد و بسیاری از قابلیت هایی که در مدل ASP وجود داشتند، در قالب سرویس های ابری مدرن توسعه یافتند.

به همین دلیل، ASP فقط یک مدل قدیمی برای ارائه نرم افزار نیست؛ بلکه شناخت آن کمک می‌کند تفاوت میان نرم افزار سنتی، میزبانی نرم افزار و مدل های مدرن ابری بهتر درک شود.

آیا ASP هنوز استفاده می‌شود؟

اصطلاح ASP نسبت به گذشته کاربرد بسیار کمتری دارد و امروزه در بسیاری از موارد از اصطلاح SaaS یا سرویس ابری برای توصیف چنین مدل هایی استفاده می‌شود. با این حال، ایده اصلی ارائه نرم افزار از طریق زیرساخت ارائه دهنده همچنان یکی از پایه های اصلی سرویس های نرم افزاری امروزی است.

در نتیجه، اگرچه ASP دیگر مانند گذشته یک مدل رایج برای معرفی سرویس های نرم افزاری نیست، مفهوم آن در درک تاریخچه و روند شکل گیری SaaS و خدمات ابری اهمیت دارد. تفاوت اصلی میان این مدل ها را باید در معماری سرویس، نحوه مدیریت زیرساخت، شیوه ارائه نرم افزار و سطح مسئولیت ارائه دهنده و مشتری جستجو کرد.