چک لیست سلامت زیرساخت و سرور بعد از وصل شدن اینترنت

وصل شدن اینترنت بعد از قطعی طولانی به‌معنی پایان مشکل نیست! حتی بعد از اتصال به اینترنت نیز مشکلات مربوط به شبکه و سرور می‌توانند به‌دلیل خطا در همگام‌سازی داده‌ها، سرویس‌های از کار افتاده یا رخنه‌های امنیتی نهفته بروز کنند. بسیاری از خطاها و آسیب‌ها دقیقاً در لحظات اولیه بازگشت اینترنت اتفاق می‌افتند. اگر در این مورد بررسی دقیقی انجام ندهید، این مسائل باعث اختلال در کارکرد سرویس‌ها یا حتی خسارت به کسب‌وکارتان می‌شوند.

در این مقاله از وب‌سایت سرور.آی‌آر به چک لیست کامل برای بررسی سلامت سرور بعد از وصل شدن اینترنت می‌پردازیم تا به شما کمک کنیم پایداری، امنیت و کارکرد طبیعی زیرساخت سرور خود را در شرایط بعد از بحران حفظ کنید.

خلاصه چک لیست سلامت زیرساخت و سرور بعد از وصل شدن اینترنت

اگر می‌پرسید: «بعد از وصل شدن اینترنت، چه کارهایی باید انجام داد تا سایت و کسب‌وکارتان کمترین آسیب را ببینید؟ خلاصه چک‌لیست سلامت زیرساخت و سرور بعد از وصل شدن اینترنت در جدول زیر آمده است:

اقدامات	توضیحات
تست زیرساخت‌ها	ارزیابی زیر ساخت‌ها و در دسترس بودن سایت بررسی لایسنس کنترل پنل‌ها، وب سرورها و ماژول‌ها اطمینان از فعال بودن SSL و خطاهای مرورگر برگرداندن تغییرات در زمان قطعی اینترنت به حالت اولیه
تست سلامت سرور	چک کردن مصرف CPU و RAM ارزیابی فضای دیسک و لاگ‌ها بررسی وضعیت شبکه و تعداد کانکشن‌ها
تست سرویس‌های خارجی	بررسی در دسترس بودن سرویس‌ها یا APIهای خارجی غیر فعال موقت سرویس‌ها یا APIهای خارجی در صورت بروز قطعی به صورت موقت، به خاطر جلوگیری کردن از بروز خطا در عملکرد وب‌سایت
تست عملکرد	پرداخت و Callback بعد از تراکنش ثبت و ذخیره درست فرم‌ها ارسال و دریافت ایمیل‌ها
تست فنی و سئو	فچ (Fetch) کردن robots.txt در سرچ کنسول ریسابمیت کردن سایت‌مپ (Sitemap) در سرچ کنسول درخواست ریکرال (Recrawl) برای URLهای مهم چک کردن لاگ سرور بررسی وضعیت کرال سایت بعد از ۳ تا ۴ روز
تست امنیت و پشتیبانی	بررسی لاگ‌های دسترسی مشکوک ارزیابی فایروال و محدودیت‌های IP بررسی تغییرات ناخواسته در تنظیمات سرور اهمیت رمزنگاری ارتباطات بعد از اختلال بک‌آپ منظم و حفظ امنیت سایت

بررسی در دسترس بودن سایت و سرویس‌ها

اولین کار اطمینان از این است سایت واقعاً برای کاربر نهایی قابل استفاده است و هیچ مانعی در باز شدن آن وجود ندارد. برای بررسی در دسترس بودن سایت، لازم است چندین تست زیر را انجام شود:

بررسی باز شدن سایت از داخل و خارج کشور

دسترسی به سایت را از نقاط مختلف (به‌ویژه کشورهایی که مخاطبان هدف شما در آن حضور دارند) تست کنید تا مطمئن شوید سایت بدون فیلتر یا محدودیت جغرافیایی باز می‌شود. این کار به شما کمک می‌کند تا مشکلات احتمالی در تشخیص IP یا مسیریابی شناسایی شود. برای این کار از روش‌های زیر استفاده کنید:

• ابزارهای تست آنلاین: از سرویس‌های مانند Pingdom، Dotcom-Tools یا DNSChecker استفاده کنید تا ببینید سایت در کشورها باز می‌شود.
• سرویس ViewDNS: از طریق این سرویس ببینید سایت از داخل ایران قابل دسترسی بوده یا مسدود شده است.
• پروکسی یا VPN: با استفاده از VPN می‌توانید آی‌پی‌ را به کشور مورد نظر تغییر دهید تا سایت را از آن موقعیت تست کنید.

نکته: دقت کنید که VPN‌ها ممکن است سرعت را کاهش دهند و برخی از آنها امن نیستند. به‌سراغ VPN‌های شناخته مانند OpenVPN و NordVPN بروید.

تست دسترسی به آدرس HTTPS

آدرس HTTPS سایت باید بدون خطا لود شود. در صورتی که گواهینامه SSL معتبر نباشد یا به‌درستی نصب نشده باشد، مرورگر شما به‌صورت پیش‌فرض از نمایش محتوا جلوگیری می‌کند. داشتن HTTPS معتبر برای حفظ امنیت اطلاعات کاربران ضروری است، به‌ویژه بعد از اختلالات اینترنت که ممکن است روی گواهینامه SSL و مسیرهای امن تأثیر گذاشته باشد.

برای تست دسترسی مراحل زیر را انجام دهید:

1. آدرس HTTPS را در مرورگر وارد کنید (مثلاً https://example.com)
2. اگر صفحه باز شد و کنار آدرس قفل دیده شد، اتصال امن HTTPS برقرار شده است.
3.  اگر صفحه باز نشد، احتمال وجود مشکل در گواهی SSL یا مسدود بودن سایت وجود دارد.

نکته: HTTPS فقط به معنی اتصال امن نیست، باید گواهی معتبر، دارای پیکربندی صحیح و دسترسی کامل از کشورهای مختلف نیز داشته باشد.

 

بررسی خطاهای مرورگر

هنگام باز کردن سایت، به پیام‌های خطا در مرورگر توجه کنید. این پیام‌ها عبارتند از:

ارورها	توضیحات
Secure Errors	خطاهای مربوط به معتبر نبودن گواهینامه SSL یا مشکلات TLS (پروتکل ارتباط ایمن میان سرور و کلاینت در بستر شبکه) است.
Mixed Content	مدت زمانی که برخی منابع مانند تصویر، اسکریپت یا CSS از HTTP فراخوانی می‌شوند، اما صفحه از HTTPS بارگذاری شده است.
Timeout	زمان‌بر بودن پاسخ سرور که منجر به قطع اتصال می‌شود. مشکل در اتصال اینترنت است و سرور پاسخگو نیست.
Connection Not Secure	قفل سبز یا نشان HTTPS کامل نمایش داده نمی‌شود و نوار آدرس هشدار امنیتی نشان می‌دهد.

نکته مهم:

در بیشتر مرورگرها می‌توانید خطاها را در کنسول توسعه‌دهنده ببینید (کلید F12 و بخش Console). در این قسمت مشخص می‌شود کدام منابع یا درخواست‌ها منجر به هشدار شده‌اند.

 

بررسی سلامت کلی سرور و منابع سخت‌افزاری

مرحله بعدی اطمینان از این است که سرور بعد از بازگشت ترافیک دچار فشار، ناپایداری یا کاهش عملکرد نشده باشد. برای این موضوع، لازم است چندین معیار مهم زیر را مورد ارزیابی قرار دهید:

بررسی مصرف CPU و RAM

پس از افزایش ترافیک و بازگشت کاربران به سایت، مصرف پردازنده (CPU) و حافظه (RAM) سرور باید تحت نظر قرار گیرد. مصرف بالای CPU یا پر شدن RAM می‌تواند نشان‌دهنده فشار بیش از حد یا نشتی حافظه در برنامه‌ها باشد. این موضوع به‌خصوص در سرورهای کم‌ظرفیت با منابع سخت‌افزاری محدود به‌وفور دیده می‌شود.

استفاده از سرور مجازی سرور.آی‌آر می‌تواند محدودیت‌ها و فشار وارده به سرور را از بین ببرد. این سرور با استفاده از زیرساخت پایدار، دیسک‌های پرسرعت و امکان مانیتورینگ لحظه‌ای منابع، به شما کمک می‌کند تا در صورت بروز فشار ناگهانی به سرور، سریعاً منابع را ارتقا دهید یا تنظیمات لازم را برای بهینه‌سازی انجام دهید.

بررسی فضای دیسک و لاگ‌ها

بررسی فضای دیسک و لاگ‌ها به معنای پایش وضعیت حافظه ذخیره‌سازی سرور و فایل‌های گزارش (Log Files) آن است. این کار به این خاطر است که اطمینان حاصل شود که فضای کافی برای اجرای برنامه‌ها و ذخیره‌سازی اطلاعات باقی مانده است یا خیر.

برای بررسی فضای دیسک، کارهای زیر را انجام دهید:

• میزان فضای مصرف‌شده و آزاد روی دیسک‌ها.
• شناسایی پوشه‌ها یا فایل‌های حجیم که فضای زیادی اشغال کرده‌اند.
• پایش روند مصرف فضای دیسک برای پیش‌بینی پر شدن آن.
• تشخیص مشکلات احتمالی مثل لاگ‌های حجیم، فایل‌های موقت زیاد، یا برنامه‌های ناکارآمد.

لاگ‌ها فایل‌هایی هستند که فعالیت سیستم، برنامه‌ها و سرور را ثبت می‌کنند. برای بررسی لاگ‌ها، کارهای زیر را اجرا کنید:

• مانیتورینگ لاگ‌ها برای شناسایی خطا یا هشدار.
• پاک‌سازی یا آرشیو لاگ‌های قدیمی برای آزادسازی فضا.
• استفاده از ابزارهای Log Rotation برای مدیریت خودکار لاگ‌ها.
• شناسایی منابع مشکل‌ساز مانند لاگ‌های موقت یا حجم بالای خطا.

بررسی وضعیت شبکه و تعداد کانکشن‌ها

سلامت شبکه سرور شامل مواردی مانند نرخ ارسال و دریافت داده، تداخلات بسته‌ها (packet loss) و تعداد کانکشن‌های فعال است. افزایش ناگهانی ترافیک کاربران معمولاً باعث افزایش کانکشن‌های همزمان می‌شود. اگر این افزایش از ظرفیت شبکه یا تنظیمات سرور فراتر رود، ممکن است منجر به تأخیر در پاسخ‌دهی یا حتی قطعی موقت سرویس شود.

 

 

بررسی و تست فنی و سئوی سایت

ارزیابی فنی و سئو به بررسی جزئیات ساختار سایت، سرعت، دسترسی ربات‌ها و خطاهای تکنیکال می‌پردازد. این تست‌ها شامل بررسی robots.txt، sitemap، لینک‌ها و گزارش خطاها در سرچ کنسول هستند. در ادامه بیشتر توضیح می‌دهیم:

فچ (Fetch) کردن robots.txt در سرچ کنسول

ابتدا بررسی کنید که گوگل می‌تواند فایل robots.txt سایت را فچ کند تا موتورهای جستجو بدون مشکل کراول را شروع کنند. اگر سرچ کنسول پیام «Couldn’t fetch» می‌دهد، یعنی دسترسی ربات به این فایل با خطا مواجه شده و باید اتصال سرور، DNS و تنظیمات دسترسی فایل را بررسی کنید.

ریسابمیت کردن سایت‌مپ (Sitemap) در سرچ کنسول

بعد از پایدار شدن سرور، آدرس فایل نقشه سایت (sitemap.xml) را در بخش Sitemaps گوگل سرچ کنسول وارد و ارسال کنید تا گوگل آخرین ساختار و لینک‌های سایت را دوباره بررسی کند. این کار باعث می‌شود ربات‌های گوگل URLهای مهم را شناسایی و به‌روزترین نسخه صفحات را کراول کند.

درخواست ریکرال (Recrawl) برای URLهای مهم

برای صفحات مهم مانند صفحه اصلی، صفحات محصول یا صفحات با محتواهای مهم، با ابزار URL Inspection در سرچ کنسول درخواست کنید تا گوگل مجدداً آن‌ها را کراول و بررسی کند. این کار باعث می‌شود تغییرات جدید، وضعیت دسترسی و ایندکس شدن این URLها زودتر از حالت معمول به‌روز شود و هرگونه خطای دسترسی یا وضعیت غیر‌منتظره در گزارش URL Inspection نمایش داده شود.

چک کردن لاگ سرور و بررسی وضعیت کرال سایت بعد از ۳ تا ۴ روز

حدود ۳ تا ۴ روز پس از وصل شدن اینترنت و ارسال ابزارها، باید لاگ سرور را بررسی کنید تا ببینید چگونه ربات‌های موتور جستجو مانند Googlebot سایت را کراول کرده‌اند. آنالیز لاگ‌ها نشان می‌دهد که کدام URLها بیش از حد کراول شده یا خطاهای ۴xx/۵xx دریافت کرده‌اند که می‌تواند نشانه مشکلات مربوط به سرور، پهنای باند یا پیکربندی نادرست باشد.

بررسی سرویس‌های حیاتی روی سرور

این مرحله نیز برای اطمینان از این است همه سرویس‌های ضروری بعد از بروز قطعی، ریبوت (راه‌اندازی مجدد سرور) یا هر نوع مشکل دیگر، به‌درستی بالا آمده‌اند و در حالت سالم، امن و قابل استفاده قرار دارند. در ادامه بیشتر توضیح می‌دهیم:

وب‌سرور (Nginx / Apache)

وب‌سرورها مسئول پاسخ به درخواست‌های HTTP/HTTPS هستند و بار ترافیک ورودی را مدیریت می‌کنند. پس از قطعی یا راه‌اندازی مجدد سرور باید بررسی کنید که وب‌سرورها به‌درستی بالا آمده‌اند و آیا خطاهای پیکربندی دارند یا خیر!

برای مثال می‌توانید با فرمان‌هایی مانند systemctl status nginx یا systemctl status apache2 به بررسی وضعیت سرویس بپردازید و با نگاه به فایل‌های لاگ (/var/log/nginx/error.log یا /var/log/apache2/error.log) خطاهای احتمالی را مشاهده کنید.

دیتابیس

دیتابیس‌ها مانند MySQL، PostgreSQL، MongoDB و غیره مسئول ذخیره و بازیابی داده‌ها هستند و در دسترس بودن آن‌ها برای عملکرد صحیح اپلیکیشن‌ها مهم است. پس از قطع یا راه‌اندازی مجدد سرور، لازم است بررسی کنید که آیا سرویس دیتابیس اجرا شده و اتصال به آن برقرار است یا خیر. فرمان‌هایی مانند systemctl status mysql یا pg_isready می‌توانند در این بررسی به شما کمک کنند.

سرویس‌های صف، کران‌جاب‌ها یا تسک‌های زمان‌بندی‌شده

سرویس‌های صف مانند Redis Queue و RabbitMQ، کران‌جاب‌ها (Cron Jobs) و تسک‌های زمان‌بندی‌شده وظایفی مثل ارسال ایمیل، پردازش پس‌زمینه، پاک‌سازی دوره‌ای و غیره را انجام می‌دهند. بعد از قطعی اینترنت باید مطمئن شوید که این سرویس‌ها در حال اجرا هستند. اول ببینید صف‌ها تخلیه یا مدیریت شده‌اند و سپس چک کنید که تسک‌های زمان‌بندی‌شده نیز دچار تاخیر یا خطا نشده‌اند.

بررسی خطاهای Silent Failure

این ارورها به‌طور مستقیم پیغام خطا نمی‌دهند یا ممکن است سرویس اجرا شود، اما به‌درستی کار نکند! برای شناسایی این خطاها باید به مواردی مانند لاگ‌های کاربردی، عملکرد سرویس زیر بار، تست‌های یکپارچه‌سازی و شاخص‌های سلامت (مانیتورینگ) نگاهی بیندازید. ابزارهای مانیتورینگ مانند Prometheus، Grafana می‌توانند در شناسایی Silent Failureها موثر باشند.

نکته مهم:

در پروژه‌های حساس که به کنترل کامل سرویس‌ها نیاز است، داشتن سرور اختصاصی سرور.آی‌آر ضروری خواهد بود. این سرور به شما کمک می‌کند که وضعیت هر یک از سرویس‌های مهم را بررسی کنید تا خطاهای Silent Failure نیز سریع شناسایی شوند.

بررسی امنیت زیرساخت بعد از اختلال اینترنت

باید بدانید که در زمان اختلال ممکن است آسیب‌های امنیتی به زیرساخت شما وارد شود. برای بررسی اینکه امنیت سرور در چه اندازه است، گزینه‌های زیر را ارزیابی کنید:

• بررسی لاگ‌های دسترسی مشکوک: لاگ‌های دسترسی باید برای یافتن تلاش‌های مشکوک جهت ورود به سرور یا فعالیت‌های غیرعادی تحلیل شوند تا نشانه‌های نفوذ احتمالی یا سوءاستفاده بعد از اختلال شناسایی شوند. این کار به کشف سریع تهدیدات و حملات کمک می‌کند.
• بررسی فایروال و محدودیت‌های IP: تنظیمات فایروال و قواعد مربوط به محدودیت IP باید بررسی شده و اطمینان حاصل شود که ترافیک فقط از منابع مجاز عبور می‌کند و هیچ تغییر خطرناکی در سطح دسترسی ایجاد نشده است.
• بررسی تغییرات ناخواسته در تنظیمات سرور: همه پیکربندی‌های سرور باید بررسی شوند تا تغییرات غیرمنتظره یا مخرب در سرویس‌ها شناسایی و اصلاح شوند.
• اهمیت رمزنگاری ارتباطات بعد از اختلال: رمزنگاری ارتباطات از طریق پروتکل‌های امن مانند TLS/SSL برای محافظت از داده‌های در حال انتقال ضروری است تا از استراق‌سمع و دسترسی غیرمجاز جلوگیری شود.

تست عملکرد واقعی سایت بعد از بازگشت اینترنت

فقط باز شدن سایت بعد از بازگشت اینترنت کافی نیست! باید مطمئن شوید که سایت در عمل نیز به‌درستی کار می‌کند و کاربران بدون مشکل کار می‌کنند. در جدول زیر به کارهای مورد نیاز برای تست عملکرد سایت اشاره شده است:

مورد تست	توضیحات
تست فرم‌ها، لاگین، پنل کاربری	بررسی کنید که تعاملات مهم کاربران مانند ورود، ثبت‌نام و استفاده از فرم‌ها بدون خطا عمل می‌کنند.
تست پرداخت و APIها	مطمئن شوید که تراکنش‌ها، ارتباط با سرویس‌های خارجی، Callback و APIها به‌درستی کار می‌کنند.
بررسی زمان پاسخ‌دهی واقعی	مدت‌زمان پاسخ‌دهی صفحات و سرویس‌ها از دید کاربر واقعی را اندازه‌گیری کنید.
تفاوت بین تست فنی و تجربه کاربر واقعی	تست فنی معیارهای سیستم را اندازه بگیرد تا ببینید تجربه کاربر واقعی چگونه است و آیا تأخیرها یا خطاها در عمل رخ می‌دهند.

نکته مهم:

انتخاب نوع سرور و پیکربندی صحیح آن بر اساس حجم ترافیک مورد انتظار اهمیت دارد، زیرا سرورهای ضعیف باعث کُندی یا قطع عملکرد بخش‌های مهم زیرساخت در شرایط اوج ترافیک می‌شوند؛ اما سرور مناسب با منابع کافی کمک می‌کند تا حتی در اوج بار، عملکرد سرور پایدار و پاسخ‌گو باشد.

مستندسازی وضعیت سرور برای قطعی‌های بعدی

بعد از اینکه قطعی و اختلال اینترنت را تجربه کردید، مستندسازی دقیق وضعیت سرور و زیرساخت به شما این امکان را می‌دهد که تجربه به‌دست‌آمده را به یک منبع یادگیری و آمادگی در بلندمدت تبدیل کنید. موارد مهم در مستندسازی وضعیت سرور بعد از اختلال اینترنت عبارتند از:

• ثبت مشکلات مشاهده‌شده: همه خطاها، رفتارهای غیرعادی و شرایط نامعمول باید با جزئیات (زمان رخداد ارور یا میزان اثرش روی سرویس) ثبت شوند تا الگوهای خطا قابل تحلیل باشند.
• ثبت نقاط ضعف زیرساخت: بخش‌های ضعیف یا ناکارآمد در سیستم باید شناسایی و در مستندات ثبت شوند تا بدون وجود ابهام برای بهبود در برنامه‌های بعدی مورد استفاده قرار گیرند.
• برنامه‌ریزی برای ارتقا یا تغییر معماری در آینده: با استفاده از مستندات، می‌توان نقشه راه مشخصی را برای ارتقای سرورها، شبکه یا کلا معماری زیرساخت تدوین کرد تا ریسک تکرار مشکلات را کاهش دهد.
• اهمیت داشتن چک‌لیست ثابت برای دفعات بعد: استفاده از چک‌لیست استاندارد و ثابت برای مستندسازی روندها باعث می‌شود اطلاعات همیشه ساختارمند، در دسترسی و قابل استفاده باشند.

جمع‌بندی

سلامت زیرساخت و سرور زمانی اثر واقعی خود را نشان می‌دهند که با بحران مواجه شوند (نه فقط در شرایط عادی)؛ بدین دلیل که در قطعی اینترنت و سپس اختلال‌های بعدی پس از وصل شدن است که ساختار، عملکرد و میزان تاب‌آوری واقعی سیستم آشکار می‌شود.

قبل از وقوع مشکل، آماده‌سازی از طریق انتخاب سرور مناسب، انجام تست‌های منظم و بهبود مستمر مشکلات زیرساختی، معمولاً هزینه و تأخیر بسیار کمتری نسبت به تلاش برای بازیابی پس از بحران دارد. به‌طورکلی، با بررسی موارد بیان شده در این مقاله، بسیاری از مشکلات قبل از آنکه تبدیل به خرابی‌های گسترده شوند، شناسایی و اصلاح می‌شوند.