معرفی ابزارهای Bootable کردن فلش USB

در دنیای امروز، لوح‌های فشرده مانند سی‌دی و دی‌وی‌دی به خاطرات پیوسته‌اند. اکثر لپ‌تاپ‌های مدرن و سرورهای پیشرفته دیگر با درایو نوری عرضه نمی‌شوند. در چنین شرایطی، اگر قصد دارید یک رسانه bootable برای نصب سیستم‌عامل یا ابزارهای بازیابی تهیه کنید، بهترین و سریع‌ترین راهکار استفاده از حافظه‌های فلش است.

ساخت یک درایو راه انداز از فایل‌های ISO مهارتی است که هر کاربر حوزه تکنولوژی باید به آن مسلط باشد. ابزارهای متعددی برای این کار وجود دارند که هر کدام ویژگی‌های خاص خود را ارائه می‌دهند؛ از ابزارهای ساده و تک‌منظوره گرفته تا نرم‌افزارهای پیشرفته‌ای که اجازه می‌دهند چندین سیستم‌عامل را به‌صورت هم‌زمان روی یک حافظه داشته باشید.

نرم افزار Rufus برای ویندوز

بدون شک Rufus محبوب‌ترین ابزار رایگان برای ایجاد درایوهای راه انداز در محیط ویندوز است. این برنامه بسیار سبک (حدود ۱.۳ مگابایت) بوده و نیازی به نصب ندارد. کافی است روی فایل اجرایی کلیک کنید تا رابط کاربری آن باز شود. Rufus به شما اجازه می‌دهد تا با سرعت بسیار بالا، فایل‌های ISO ویندوز یا لینوکس را روی فلش منتقل کنید.

یکی از ویژگی‌های برجسته این نرم افزار، امکان دور زدن محدودیت‌های سخت‌افزاری ویندوز ۱۱ (مانند TPM یا Secure Boot) در هنگام ساخت درایو نصب است.

rufus برای لینوکس

بسیاری از کاربران به‌دنبال نسخه لینوکسی این برنامه هستند، اما باید بدانید که Rufus منحصرا برای سیستم‌عامل ویندوز توسعه یافته است. بنابراین عباراتی مانند دانلود rufus برای لینوکس شما را به نتیجه مطلوبی نمی‌رساند؛ زیرا توسعه‌دهنده هنوز نسخه‌ای برای این سیستم‌عامل پورت نکرده است. اگر از کاربران توزیع‌های مختلف لینوکس هستید، باید از جایگزین‌های قدرتمندی مثل Balena Etcher یا Ventoy استفاده کنید که به‌خوبی در محیط لینوکس اجرا می‌شوند.

نرم افزار Ventoy و مدیریت چندگانه

Ventoy انقلابی در ساخت درایوهای راه انداز ایجاد کرده است. برخلاف سایر ابزارها که فلش شما را برای هر بار استفاده فرمت می‌کنند، Ventoy پس از یک بار نصب روی حافظه، فضایی را در اختیار شما قرار می‌دهد که فقط با کپی کردن فایل‌های ISO در آن، می‌توانید آن‌ها را بوت کنید. این ابزار از بیش از ۱۱۰۰ فایل ISO مختلف پشتیبانی می‌کند و تجربه‌ای بی‌نظیر برای مدیران شبکه فراهم می‌آورد.

rufus یا ventoy

انتخاب بین rufus or ventoy کاملا به نیاز شما بستگی دارد. اگر قصد دارید فقط یک درایو نصب ویندوز سریع و مطمئن داشته باشید که برخی تنظیمات خاص (مانند اکانت محلی) را پیش‌فرض اعمال کند، Rufus گزینه بهتری است. اما اگر می‌خواهید یک فلش هم‌زمان شامل چندین نسخه لینوکس، ویندوز و ابزارهای تست قطعات باشد، بدون شک Ventoy برنده این رقابت است.

نرم افزار Balena Etcher

اگر به‌دنبال ابزاری هستید که در ویندوز، مک و لینوکس به یک شکل کار کند، Balena Etcher بهترین انتخاب است. این برنامه متن‌باز با رابط کاربری بسیار زیبا، فرآیند ساخت bootable USB را در سه مرحله ساده (انتخاب فایل، انتخاب درایو و نوشتن) خلاصه کرده است. Etcher امنیت بالایی دارد و قبل از شروع فرآیند، درایو انتخابی را بررسی می‌کند تا به اشتباه اطلاعات درایوهای سیستمی شما پاک نشود.

نرم افزار UNetbootin

این ابزار قدیمی و قابل اعتماد، راهکاری چند پلتفرمی برای ساخت درایوهای لینوکسی است. UNetbootin لیستی از توزیع‌های محبوب لینوکس را در خود دارد و حتی می‌تواند فایل مورد نیاز را مستقیما برای شما دانلود کند. علاوه بر نصب سیستم‌عامل، ابزارهای کاربردی زیر نیز از طریق آن قابل دسترسی هستند:

• Parted Magic: برای مدیریت پارتیشن‌ها.
• SystemRescueCD: جهت بازیابی سیستم‌های آسیب دیده.
• Dr.Web Antivirus: برای اسکن آفلاین سیستم.
• Super Grub Disk: جهت تعمیر بوت‌لودر.

نرم افزار Yumi

نام این برنامه مخفف Your Universal Multiboot Installer است. Yumi شباهت زیادی به Ventoy دارد اما روش کار آن متفاوت است. این ابزار فایل‌ها را درون پوشه‌های مشخصی سازماندهی می‌کند. این برنامه مخصوصا برای کسانی که می‌خواهند مجموعه‌ای از ابزارهای تعمیراتی را روی یک حافظه داشته باشند بسیار کاربردی است، هرچند که فقط در ویندوز اجرا می‌شود.

نکات فنی برای ساخت درایوهای راه انداز

هنگام استفاده از ابزارهای مختلف برای ایجاد  bootable USB، باید به دو استاندارد مهم توجه داشته باشید:

• حالت پارتیشن‌بندی (GPT در مقابل MBR): اگر سیستم شما جدید است (UEFI)، حتما از حالت GPT استفاده کنید. برای سیستم‌های قدیمی‌تر، حالت MBR مناسب است.
• فرمت فایل: اکثر ابزارها به‌صورت خودکار فرمت FAT32 یا NTFS را انتخاب می‌کنند. توجه داشته باشید که FAT32 محدودیت حجم ۴ گیگابایتی برای هر فایل دارد.

 استفاده از درایوهای USB 3.0 به بالا به‌شدت توصیه می‌شود تا زمان لازم برای boot usb و نصب سیستم‌عامل به حداقل برسد.

مقایسه ابزارهای رایج در یک نگاه

برای اینکه انتخاب هوشمندانه‌تری داشته باشید، ویژگی‌های کلیدی محبوب‌ترین ابزارها را در جدول زیر مقایسه کرده‌ایم. این جدول به شما کمک می‌کند بر اساس نیاز خود، بهترین گزینه را انتخاب کنید.

دلایل متداول بوت نشدن فلش مموری

بسیاری از کاربران پس از اتمام فرآیند کپی فایل‌ها، با مشکل بوت نشدن سیستم مواجه می‌شوند. این موضوع معمولا به تنظیمات بایوس (BIOS) یا ساختار پارتیشن‌بندی مربوط می‌شود.

• تنظیمات Secure Boot: در سیستم‌های جدید، این قابلیت امنیتی ممکن است مانع از اجرای سیستم‌عامل‌های غیررسمی یا برخی توزیع‌های لینوکس شود. برای حل این مشکل، موقتا این گزینه را در تنظیمات مادربورد غیرفعال کنید.
• تداخل CSM و UEFI: اگر فلش مموری را در حالت GPT ساخته‌اید اما سیستم شما قدیمی است و فقط از Legacy پشتیبانی می‌کند، بوت انجام نخواهد شد. تطابق بین حالت ساخت فلش و تنظیمات مادربورد الزامی است.
• پورت‌های جلوی کیس: همیشه سعی کنید برای بوت کردن سیستم، فلش را به پورت‌های پشت کیس که مستقیما روی مادربورد هستند متصل کنید. پورت‌های جلویی گاهی به دلیل افت ولتاژ یا کیفیت پایین کابل، در مرحله بوت شناسایی نمی‌شوند.

امنیت و بررسی سلامت فایل های ISO

قبل از اینکه زمان خود را صرف ساخت درایو راه انداز کنید، باید از سلامت و اصالت فایلی که دانلود کرده‌اید مطمئن شوید. فایل‌های ISO حجیم ممکن است در حین دانلود دچار خطا شوند یا توسط افراد غیرمجاز تغییر یافته باشند.

استفاده از کد هش (Hash) مانند SHA-256 مطمئن‌ترین راه برای تایید اصالت است. اکثر سایت‌های رسمی توزیع لینوکس و ابزارهای امنیتی، یک کد متنی در کنار لینک دانلود قرار می‌دهند. شما می‌توانید با ابزارهای ساده‌ای صحت فایل دانلود شده را با آن کد تطبیق دهید تا از پایداری سیستم‌عامل پس از نصب مطمئن شوید.

جایگزین های پیشرفته و متدهای خط فرمان

برای کاربرانی که تمایلی به نصب نرم‌افزارهای جانبی ندارند یا در محیط‌های سروری بدون رابط گرافیکی کار می‌کنند، ابزارهای متنی قدرتمندی وجود دارد.

در سیستم‌عامل لینوکس، دستور dd یکی از قدرتمندترین ابزارها برای نوشتن مستقیم داده‌ها روی حافظه‌های جانبی است. این روش بسیار دقیق عمل می‌کند و هیچ تغییری در ساختار فایل اصلی ایجاد نمی‌کند. همچنین در ویندوز، ابزار Diskpart به کاربران حرفه‌ای اجازه می‌دهد تا بدون هیچ نرم‌افزار اضافه‌ای، فلش مموری را برای پذیرش فایل‌های نصب ویندوز آماده کنند.

بهینه سازی سرعت و انتخاب سخت افزار مناسب

سرعت نصب سیستم‌عامل مستقیما به کیفیت حافظه فلش و نوع پورت بستگی دارد. استفاده از فلش مموری‌های USB 3.0 و بالاتر، زمان نصب را به شکل چشم‌گیری کاهش می‌دهد.

اگر در محیط‌های حرفه‌ای یا دیتاسنترها فعالیت می‌کنید، استفاده از مبدل‌های حافظه NVMe به USB می‌تواند سرعتی باورنکردنی را در اختیار شما قرار دهد. در این حالت، نصب یک سیستم‌عامل کامل که ممکن است با فلش‌های معمولی ۲۰ دقیقه زمان ببرد، در کمتر از ۲ الی ۳ دقیقه به پایان می‌رسد. انتخاب یک درایو با سرعت خواندن ترتیبی بالا، گلوگاه‌های نصب را از بین می‌برد.