آموزش نصب BigBlueButton؛ راهنمای جامع راه‌اندازی کلاس مجازی روی سرور لینوکس

راه‌اندازی سرور بیگ بلو باتن به دلیل ماهیت پردازش سنگین صدا و تصویر، نیازمند دقت بالایی در انتخاب سخت‌افزار و پیکربندی سیستم‌عامل است. برخلاف نرم‌افزارهای معمول، این سیستم از چندین لایه نرم‌افزاری و دیتابیس‌های مختلف تشکیل شده است که هماهنگی آن‌ها ضامن پایداری کلاس‌های شماست. ساده‌ترین و مطمئن‌ترین روش برای نصب بیگ بلو باتن، استفاده از اسکریپت رسمی توسعه‌دهندگان آن است که تمامی پکیج‌ها و تنظیمات امنیتی را به صورت خودکار اعمال می‌کند.

بیگ بلو باتن (BigBlueButton) چیست؟ انقلابی در آموزش آنلاین

در عصر تحول دیجیتال، بیگ بلو باتن (BigBlueButton) به عنوان قدرتمندترین پلتفرم متن‌باز (Open Source) برای برگزاری کلاس‌های مجازی و وبینارهای تخصصی شناخته می‌شود. برخلاف ابزارهای عمومی ویدئوکنفرانس که صرفا برای جلسات اداری طراحی شده‌اند، این سیستم به طور اختصاصی بر پایه نیازهای مدرسین و دانش‌پژوهان بنا شده است. بیگ بلو باتن با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های پیشرفته‌ای نظیر WebRTC، امکان تبادل بی‌درنگ صدا و تصویر را بدون نیاز به نصب هرگونه نرم‌افزار جانبی و تنها از طریق مرورگر فراهم می‌کند. این پلتفرم با ارائه ابزارهای تعاملی منحصربه‌فرد، محیطی را ایجاد می‌کند که در آن فاصله فیزیکی، مانعی برای کیفیت آموزش نخواهد بود.

الزامات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری پیش از نصب

پیش از آنکه برای دانلود bigbluebutton اقدام کنید، باید اطمینان حاصل کنید که سرور شما حداقل‌های لازم را داراست. نصب این سیستم روی سرورهایی که از قبل دارای وب‌سرور (مانند Apache یا Nginx) هستند مانند سرور مجازی لینوکس، منجر به اختلال شدید خواهد شد؛ لذا حتماً از یک نسخه خام (Fresh) سیستم‌عامل استفاده کنید.

• سیستم‌عامل: اوبونتو 20.04 نسخه 64 بیتی (Focal Fossa) با کرنل لینوکس نسخه 5.x.
• پردازنده: حداقل 8 هسته CPU با قدرت پردازشی بالا (توصیه می‌شود پردازنده از نوع اختصاصی باشد).
• حافظه‌موقت: حداقل 16 گیگابایت رم (برای پایداری در تعداد کاربران بالا، 32 گیگابایت پیشنهاد می‌شود).
• فضای‌ذخیره‌سازی: 50 گیگابایت برای نصب اولیه و حداقل 500 گیگابایت در صورت نیاز به ضبط جلسات.
• پهنای‌باند: پورت شبکه با سرعت حداقل 250 مگابیت بر ثانیه (متقارن).
• دامنه: یک ساب‌دامنه (مانند bbb.yourdomain.com) که رکورد A آن به آی‌پی سرور اشاره کند.

آماده‌سازی سیستم‌عامل و بررسی انکودینگ

پیش از اجرای اسکریپت نصب، باید زیرساخت اوبونتو را برای پذیرش پکیج‌های بیگ‌بلو‌باتن آماده کنید. اولین قدم، اطمینان از تنظیم بودن انکودینگ سرور روی مقدار استاندارد است.

 cat /etc/default/locale 

خروجی این دستور باید دقیقاً عبارت LANG="en_US.UTF-8" باشد. در غیر این صورت، با استفاده از دستورات زیر، بسته‌های زبان را نصب و تنظیمات محلی را بروزرسانی کنید:

 sudo apt-get install -y language-pack-en

sudo update-locale LANG=en_US.UTF-8 

پس از اجرای این دستورات، یک بار از محیط SSH خارج شده و مجدداً وارد شوید تا تغییرات اعمال شود. همچنین با دستور uname -m مطمئن شوید که خروجی x86_64 است، چرا که این نرم‌افزار روی معماری‌های 32 بیتی یا ARM قابل نصب نیست.

تنظیمات فایروال و دسترسی پورت‌ها

بیگ‌بلو‌باتن برای انتقال داده‌های مالتی‌مدیا و برقراری ارتباط با کلاینت‌ها، به پورت‌های خاصی نیاز دارد. در صورتی که این پورت‌ها توسط فایروال سرور یا شبکه مسدود باشند، صدا و تصویر برقرار نخواهد شد.

• پورت‌های‌TCP: پورت 80 و 443 برای دسترسی وب و پروتکل HTTPS.
• پورت‌های‌UDP: رنج پورت 16384 تا 32768 برای انتقال جریان‌های صوتی و تصویری (WebRTC).

برای باز کردن این پورت‌ها در فایروال اوبونتو (UFW)، دستورات زیر را اجرا کنید:

 sudo ufw allow 80/tcp

sudo ufw allow 443/tcp

sudo ufw allow 16384:32768/udp

sudo ufw allow 22/tcp

sudo ufw enable 

نصب بیگ بلو باتن در سرور ایرانی و رفع مشکل DNS

یکی از بزرگترین چالش‌ها در نصب بیگ بلو باتن در سرور اختصاصی ایرانی، محدودیت دسترسی به مخازن (Repositories) و تداخلات DNS است. برای جلوگیری از خطا در حین نصب پکیج‌ها، توصیه می‌شود از DNSهای معتبر و آزاد استفاده کنید.

 echo "nameserver 8.8.8.8" > /etc/resolv.conf

echo "nameserver 4.2.2.4" >> /etc/resolv.conf 

استفاده از این تنظیمات باعث می‌شود اسکریپت نصب بتواند بدون تاخیر و خطا، وابستگی‌های نرم‌افزاری را از مخازن رسمی اوبونتو و داکر دریافت کند.

عیب‌یابی و بررسی وضعیت نهایی سرور

پس از پایان عملیات نصب که بسته به سرعت اینترنت سرور ممکن است بین 15 تا 30 دقیقه زمان ببرد، باید از صحت عملکرد سرویس‌ها اطمینان حاصل کنید. بیگ‌بلو‌باتن دارای ابزار مدیریت اختصاصی به نام bbb-conf است که اطلاعات حیاتی سرور را نمایش می‌دهد.

برای بررسی خطاهای احتمالی در پیکربندی، از دستور زیر استفاده کنید:

 sudo bbb-conf --check 

همچنین برای مشاهده وضعیت فعال بودن تمامی کامپوننت‌ها (مانند FreeSWITCH، Redis و Nginx)، دستور زیر را اجرا نمایید:

 sudo bbb-conf --status 

در صورتی که تمامی سرویس‌ها در وضعیت Active باشند، سرور شما آماده بهره‌برداری است. برای دریافت آدرس API و کد امنیتی (Secret) جهت اتصال به سایت‌های دیگر (مانند مودل یا وردپرس)، می‌توانید دستور زیر را وارد نمایید:

 sudo bbb-conf --secret 

بهینه‌سازی برای کاربران پشت فایروال (نصب سرور TURN)

یکی از مشکلاتی که معمولا کاربران در هنگام اتصال به کلاس با آن مواجه می‌شوند، عدم دریافت صدا یا تصویر است. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که شبکه کاربر اجازه عبور پکت‌های UDP را نمی‌دهد. برای حل این مشکل، نصب یک سرور جداگانه به نام Coturn پیشنهاد می‌شود. سرور TURN به عنوان یک واسط عمل کرده و ترافیک صوتی و تصویری را از طریق پورت 443 (HTTPS) عبور می‌دهد تا هیچ کاربری با مشکل اتصال روبرو نشود. این مرحله برای کلاس‌هایی که تعداد زیادی کاربر از شبکه‌های داخلی یا محدود استفاده می‌کنند، یک ضرورت فنی محسوب می‌شود.