نقشه راه بازسازی امنیت سایبری و پایداری زیرساخت پس از وصل شدن اینترنت

در لحظه نگارش این مقاله، به نظر می‌رسد که وضعیت دسترسی اینترنت کشور در حال بهبود است و دسترسی برخی از مناطق به اینترنت بین الملل برقرار شده است.

بازگشت اینترنت پس از یک دوره انقطاع طولانی، در نگاه نخست شبیه به بازگشت حیات به کالبد کسب‌وکارهای دیجیتال است. اما برای متخصصان شبکه و امنیت، این لحظه آغاز یک بحران پنهان به شمار می‌رود. زمانی که پیوند یک شبکه داخلی با جهان خارج قطع می‌شود، زمان برای توسعه تهدیدات متوقف نمی‌شود. در حقیقت، در تمام دقایقی که دسترسی ما به مخازن نرم‌افزاری و سرورهای امنیتی قطع بوده است، مهاجمان سایبری و بات‌نت‌های هوشمند در حال شناسایی و بهره‌برداری از حفره‌های جدید بوده‌اند. این وضعیت پدیده‌ای را ایجاد می‌کند که ما آن را بدهی امنیتی می‌نامیم؛ بدهی سنگینی که اگر در ساعت‌های نخست اتصال تسویه نشود، می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به زیرساخت‌های هاستینگ و حساب‌های شخصی کاربران وارد کند.

در این مقاله، به دور از هیجانات معمول، به بررسی لایه‌های فنی و امنیتی می‌پردازیم که هر کاربر و مدیر سروری باید پس از وصلی اینترنت با دقت وسواس‌گونه‌ای آن‌ها را دنبال کند. هدف ما رسیدن به ثباتی است که نه تنها دسترسی را تضمین کند، بلکه دیوارهای دفاعی تخریب شده در دوران قطعی را نیز بازسازی نماید.

واکاوی مفهوم بدهی امنیتی و تاثیر آن بر پایداری سیستم‌ها

وقتی از قطعی اینترنت صحبت می‌کنیم، بزرگترین آسیب نه در عدم دسترسی به محتوا، بلکه در توقف فرایند خودکار به‌روزرسانی‌ها نهفته است. سیستم‌های مدرن، از لینوکس و ویندوز گرفته تا فایروال‌های سخت‌افزاری، به صورت مداوم با سرورهای مرجع در حال تبادل داده هستند تا آخرین وصله‌های امنیتی را دریافت کنند. در دوره قطعی، این زنجیره تامین امنیت گسسته می‌شود. این انقطاع باعث می‌شود که آسیب‌پذیری‌های سطح هسته و کتابخانه‌های سیستمی پچ‌نشده باقی بمانند.

تصور کنید در این بازه زمانی، یک آسیب‌پذیری بحرانی در کتابخانه OpenSSL یا در هسته لینوکس کشف و تایید شده باشد. تمام دنیا در همان ساعات نخست به این وصله مجهز شده‌اند، اما سرورهای داخل کشور به دلیل عدم دسترسی به مخازن جهانی، همچنان با همان حفره باز در حال فعالیت هستند. به محض وصل شدن اینترنت، این سرورها مانند جزایری بی‌دفاع در اقیانوسی از بات‌نت‌های گرسنه ظاهر می‌شوند که به صورت خودکار تمام رنج‌های آی‌پی را برای یافتن این حفره‌های پچ‌نشده اسکن می‌کنند. بنابراین، اولین اولویت ما نه گشت‌وگذار در وب، بلکه بستن این درهای باز است.

در این راستا، اقدامات زیر در اولویت مطلق قرار دارند:

• اولین اقدام حیاتی، به‌روزرسانی مخازن بسته‌های نرم‌افزاری است. برای سیستم‌های مبتنی بر لینوکس، استفاده از دستورات مدیریت بسته برای دریافت آخرین وصله‌های امنیتی توزیع مربوطه الزامی است. مثلا در توزیع‌های مبتنی بر دبیان، به‌روزرسانی لیست مخازن پیش از هر اقدامی باید انجام شود.
• بررسی وضعیت هسته سیستم‌عامل و اطمینان از نصب آخرین پچ‌های مربوط به مدیریت حافظه و دسترسی‌های روت.
• به‌روزرسانی مرورگرها و افزونه‌های امنیتی در سطح کلاینت، چرا که مرورگر اولین خط مقدم در مواجهه با حملات فیشینگ و تزریق کد است که در دوران اختلال اینترنت به شدت افزایش می‌یابند.
• دیتابیس آنتی‌ویروس‌ها و سیستم‌های تشخیص نفوذ (IDS) باید به سرعت با آخرین امضاهای بدافزار همگام‌سازی شوند تا توانایی شناسایی تهدیدات تازه را داشته باشند.

برای آشنایی با انواع حملات سایبری، می توانید به مقاله مورد نظر مراجعه کنید.

مدیریت هویت و پیشگیری از انسداد حساب‌های بین‌المللی

ناپایداری شبکه و تغییرات مکرر آی‌پی در ساعات اولیه وصل شدن اینترنت، می‌تواند الگوی رفتاری کاربر را در نگاه سیستم‌های تشخیص نفوذ (IDS) به عنوان یک فعالیت مخرب جلوه دهد. این موضوع به ویژه برای کسانی که از سرویس‌های مالی یا پلتفرم‌های گیمینگ استفاده می‌کنند، حیاتی است. تداخل در شبکه‌ها گاهی منجر به نشت اطلاعات یا باز ماندن موقت درگاه‌هایی می‌شود که باید مسدود می‌بودند.

شرکت‌های بزرگی مثل سونی، مایکروسافت یا پلتفرم‌های ارزی، حساسیت بالایی به تغییرات ناگهانی و غیرمنطقی در موقعیت جغرافیایی دارند. وقتی اینترنت وصل می‌شود، سیستم‌های تغییر آی‌پی یا همان وی‌پی‌ان‌ها ممکن است با تاخیر یا با سرورهای متفاوتی متصل شوند. اگر در یک لحظه با آی‌پی فرانسه و لحظه‌ای دیگر با آی‌پی یک دیتاسنتر در آلمان وارد حساب خود شوید، سیستم امنیتی پلتفرم، این رفتار را به عنوان یک نفوذ غیرمجاز تلقی کرده و برای محافظت از صاحب اصلی حساب، آن را مسدود می‌کند.

برای عبور ایمن از این مرحله، رعایت نکات زیر الزامی است:

• کاربران کنسول‌های بازی و اکانت‌های حساس مانند استیم یا پلی‌استیشن باید مراقب خطای سفر غیرممکن باشند. وقتی در فاصله زمانی کوتاهی، آی‌پی شما بین نقاط مختلف جابه‌جا شود، الگوریتم‌های امنیتی حساب شما را به دلیل احتمال هک شدن مسدود می‌کنند.
• تا زمانی که از پایداری کامل اینترنت و وی‌پی‌ان خود اطمینان حاصل نکرده‌اید، از ورود مکرر به حساب‌های مالی و حساب‌های پلتفرم‌های گیمینگ خودداری کنید.
• بررسی نشست‌های فعال در حساب‌های گوگل، دیسکورد و تلگرام برای اطمینان از اینکه در طول دوره اختلال، دسترسی غیرمجازی ایجاد نشده باشد.
• استفاده از ابزارهای تایید دو مرحله‌ای (2FA) و بازبینی کدهای بازیابی، تا در صورت قفل شدن حساب، مسیری برای بازگشت وجود داشته باشد.

تحلیل پایداری شبکه و پروتکل‌های رمزنگاری در لایه‌های زیرین

اختلال در اینترنت معمولا با تغییراتی در مسیریابی‌ها و لایه‌های زیرساختی همراه است که می‌تواند بر تایید گواهی‌های امنیتی تاثیر بگذارد. این تغییرات لزوما بدخواهانه نیستند، اما می‌توانند منجر به بروز خطاهای منطقی در پروتکل‌های امنیتی شوند. بسیاری از سرویس‌های هاستینگ از گواهی‌های رایگان مانند لِت‌اِنسکریپت استفاده می‌کنند که دوره اعتبار کوتاهی دارند. قطعی اینترنت مانع از برقراری ارتباط با سرورهای تاییدکننده شده و احتمالا بسیاری از سایت‌ها با خطای امنیتی مواجه شده‌اند.

مدیران شبکه باید به موارد زیر توجه ویژه داشته باشند:

• بررسی انقضای گواهی‌نامه SSL روی سرورها؛ در صورت قطعی طولانی، ممکن است فرایند نوسازی خودکار گواهی‌ها با خطا مواجه شده باشد.
• پاکسازی کش DNS در سطح سیستم و روتر برای اطمینان از عدم مسمومیت حافظه نهان که ممکن است در زمان مسیریابی‌های غیراستاندارد رخ داده باشد.
• بازبینی تنظیمات پروتکل‌های رمزنگاری در اپلیکیشن‌های تحت شبکه و اطمینان از برقرار بودن هندشیک‌های امن بدون تاخیر غیرعادی.
• مانیتورینگ منابع سیستم در ساعات اولیه؛ فرایندهای به‌روزرسانی خودکار و تلاش‌های نفوذ بات‌نت‌ها بلافاصله پس از آنلاین شدن سرور، بار پردازشی سنگینی ایجاد می‌کنند.

اقدامات تخصصی برای مدیران سیستم و اپراتورهای سرور

مدیران سرور وظایف سنگین‌تری برای اطمینان از عدم نفوذ در زمان سکوت خبری شبکه بر عهده دارند. سروری که برای مدتی از مخازن اصلی دور بوده است، اکنون هدف‌های جذابی برای حملات خودکار محسوب می‌شود. بزرگترین اشتباه این است که تنظیماتی که در زمان اضطرار برای دور زدن محدودیت‌ها اعمال شده بود، به فراموشی سپرده شوند.

در لایه مدیریت زیرساخت، انجام این موارد غیرقابل چشم‌پوشی است:

• بازبینی دقیق فایل‌های لاگ سیستم، به‌ویژه لاگ‌های مربوط به احراز هویت و تلاش‌های موفق و ناموفق برای ورود از طریق SSH.
• بررسی تسک‌های زمان‌بندی شده برای اطمینان از عدم تزریق اسکریپت‌های مخربی که ممکن است برای اجرا در زمان وصل شدن مجدد اینترنت برنامه‌ریزی شده باشند.
• بازگرداندن قوانین فایروال به حالت سخت‌گیرانه. اگر در زمان قطعی، پورتی را برای تست یا دور زدن محدودیت‌ها باز کرده بودید، اکنون زمان مسدود کردن مجدد آن است.
• بررسی یکپارچگی فایل‌های سیستمی با استفاده از ابزارهای بررسی امضا برای اطمینان از عدم تغییر در باینری‌های اصلی سیستم‌عامل.
• اطمینان از بسته بودن دسترسی‌های غیرضروری که ممکن است در اثر تداخل در شبکه‌ها، به صورت موقت باز مانده باشند.

به‌روزرسانی سرویس‌های همگام‌سازی و پایگاه داده

سرویس‌هایی که متکی بر همگام‌سازی لحظه‌ای هستند، پس از اتصال مجدد ممکن است با تضاد داده‌ای مواجه شوند. این موضوع به ویژه در ساختارهای کلاسترینگ که سرورها در نقاط جغرافیایی مختلف قرار دارند، می‌تواند منجر به فساد داده‌ها شود. پدیده Split-brain در این شرایط یک تهدید جدی است؛ وضعیتی که در آن دو گره در یک کلاستر، به دلیل قطع ارتباط، هر کدام خود را سرور اصلی فرض کرده و شروع به نوشتن داده‌های متفاوت کرده‌اند.

برای حفظ سلامت داده‌ها، اقدامات زیر را دنبال کنید:

• در سرورهای پایگاه داده که دارای ساختار کلاستر یا Replication هستند، وضعیت همگام‌سازی نودها باید به دقت بررسی شود تا از سلامت داده‌ها و عدم وجود تداخل اطمینان حاصل شود.
• بررسی وضعیت بک‌آپ‌های خودکار؛ اطمینان حاصل کنید که فرایند انتقال بک‌آپ به فضای ابری یا سرورهای آف‌سایت پس از وصلی اینترنت به درستی از سر گرفته شده است.
• بازبینی هماهنگی ساعت سیستم (NTP)؛ ناهماهنگی زمانی می‌تواند منجر به بروز خطا در ثبت لاگ‌ها و همچنین شکست در فرایندهای احراز هویت مبتنی بر زمان شود.
• تست سلامت داده‌های همگام‌سازی شده پیش از عملیاتی کردن کامل سرویس برای کاربران نهایی.

تغییر استراتژیک رمزهای عبور و کلیدهای دسترسی

استفاده از روش‌های جایگزین و غیرایمن در زمان قطعی اینترنت، ریسک فاش شدن اطلاعات حساس را به شدت بالا می‌برد. بسیاری از کاربران در این دوران ناچار به استفاده از پروکسی‌های ناشناس یا ابزارهای غیررسمی می‌شوند که عملا تمام ترافیک آن‌ها را شنود می‌کنند. این ابزارها می‌توانند به راحتی کوکی‌های نشست و توکن‌های دسترسی را به سرقت ببرند.

برای پاکسازی اثرات احتمالی این ابزارها، مراحل زیر را اجرا کنید:

• اگر در دوران اختلال ناچار به استفاده از پروکسی‌های عمومی یا وی‌پی‌ان‌های رایگان با منبع نامشخص شده‌اید، حتما تمام رمزهای عبور خود را تغییر دهید.
• تعویض کلیدهای SSH و توکن‌های API که در اپلیکیشن‌ها یا سرورها استفاده می‌شوند.
• تایید مجدد تنظیمات احراز هویت دو مرحله‌ای و اطمینان از اینکه کدهای بازیابی در دسترس هستند.
• خروج از تمام نشست‌های فعال (Logout from all sessions) در پلتفرم‌های حساس برای ابطال هرگونه دسترسی احتمالی که توسط واسطه‌ها ایجاد شده است.

هوشیاری در برابر حملات مهندسی اجتماعی و فیشینگ

مهاجمان سایبری می‌دانند که کاربران پس از یک دوره قطعی، تشنه خبر و دسترسی به حساب‌های خود هستند. این اشتیاق، آن‌ها را در برابر حملات مهندسی اجتماعی آسیب‌پذیر می‌کند. ایمیل‌هایی با عنوان رفع مسدودی حساب یا پیام‌هایی که وعده اینترنت رایگان و ابزارهای عبور از فیلترینگ را می‌دهند، در این ایام به شدت افزایش می‌یابند.

باید به یاد داشت که اتصال مجدد، همان‌قدر که نویدبخش بازگشت به روال عادی است، می‌تواند مسیری برای ورود تهدیدات پنهان باشد. آموزش به پرسنل در سازمان‌ها و آگاهی‌رسانی به مشتریان، بخشی از وظایف حرفه‌ای ما در دنیای میزبانی وب است. هیچ‌گاه تحت تاثیر پیام‌های فوری و تهدیدآمیز که از شما اطلاعات حساس می‌خواهند قرار نگیرید و همیشه اصالت لینک‌ها را پیش از کلیک بررسی کنید.

در نهایت، بازگشت به دنیای آنلاین باید با احتیاط و طی کردن پله‌پله مراحل فوق انجام شود. امنیت یک محصول نیست که با یک بار خرید تمام شود، بلکه یک فرایند مستمر است که در لحظات حساس مانند وصلی مجدد اینترنت، عیار واقعی خود را نشان می‌دهد. با رعایت این دستورالعمل‌ها، نه تنها پایداری سرویس‌های خود را تضمین می‌کنید، بلکه اعتماد کاربران را نیز به عنوان یک مدیر هوشمند و مسئولیت‌پذیر جلب خواهید کرد.